Бул күтүлүп жаткан өсүш, айрыкча арзан турак жай, жолдор жана темир жолдор сыяктуу инфраструктуралык долбоорлорду ишке ашырууну жана кечиктирүүнү күчөтөт деп күтүлүүдө.
Африканын экономикасы 2024-жылы бир аз өсүшкө ээ болот деп күтүлүүдө, ал эми континенттеги өкмөттөр 2025-жылы экономикалык өсүштүн күчөшүн күтүп жатышат. Бул инфраструктуралык долбоорлорду, айрыкча транспорт, энергетика жана турак жай тармактарында жандандырууга жана ишке ашырууга жол ачат, алар адатта ар кандай каптоолордун көбөйүшү менен байланыштуу.
Аймактык Африка өнүктүрүү банкынын (AfDB) Африка боюнча жаңы экономикалык божомолунда континенттин экономикасы 2024-жылы 3,7%га, ал эми 2025-жылы 4,3%га чейин өсөт деп болжолдонууда.
"Африканын орточо өсүшүнүн болжолдонгон калыбына келишине Чыгыш Африка (3,4 пайыздык пунктка өсүш) жана Түштүк Африка менен Батыш Африка (ар бири 0,6 пайыздык пунктка өсүш) жетекчилик кылат", - деп айтылат AfDB отчетунда.
Банк кошумчалагандай, кеминде 40 африкалык өлкө "2024-жылы 2023-жылга салыштырмалуу жогорку өсүштү көрсөтөт, ал эми өсүү темпи 5% дан ашкан өлкөлөрдүн саны 17ге чейин көбөйөт".
Бул күтүлүп жаткан өсүш, канчалык кичинекей болбосун, Африканын тышкы карыз жүгүн азайтуу, уланып жаткан жана кечиктирилип жаткан инфраструктуралык долбоорлорду, айрыкча арзан турак жайды, жолдорду, темир жолдорду, ошондой эле тез өсүп жаткан студенттердин санын эске алуу үчүн билим берүү мекемелерин өнүктүрүү умтулуусун колдойт деп күтүлүүдө.
Инфраструктуралык долбоорлор
2024-жыл аяктап баратса да, көптөгөн Африка өлкөлөрүндө көптөгөн инфраструктуралык долбоорлор ишке ашырылууда, аймактагы каптоо материалдарын жеткирүүчүлөрдүн айрымдары жылдын биринчи, экинчи жана үчүнчү чейрегинде сатуудан түшкөн кирешенин көбөйгөнүн билдиришти, бул автомобиль өнөр жайы сыяктуу өндүрүш тармактарынын жакшы көрсөткүчтөрүнө жана турак жай секторуна кошумча инвестицияларга байланыштуу.
Мисалы, Чыгыш Африканын эң ири боёк өндүрүүчүлөрүнүн бири, 1958-жылы негизделген Crown Paints (Kenya) PLC компаниясынын 2024-жылдын 30-июнунда аяктаган биринчи жарым жылдыктагы кирешеси 10% га өсүп, мурунку жылдагы 43 миллион АКШ долларына салыштырмалуу 47,6 миллион АКШ долларын түздү.
Компаниянын салыкка чейинки пайдасы 2023-жылдын 30-июнунда аяктаган мезгилдеги 568 700 АКШ долларына салыштырмалуу 1,1 миллион АКШ долларын түздү, бул өсүш "сатуу көлөмүнүн өсүшүнө" байланыштуу.
«Жалпы кирешелүүлүк 2024-жылдын 30-июнунда аяктаган мезгилде Кениянын шиллингинин негизги дүйнөлүк валюталарга карата бекемделиши менен да жогорулады жана жагымдуу алмашуу курстары импорттолгон чийки заттын бааларынын туруктуулугун камсыз кылды», - деди Crown Paints компаниясынын катчысы Конрад Ньикури.
Crown Paints компаниясынын жакшы көрсөткүчтөрү компания Чыгыш Африкага продукцияларын тараткан дүйнөлүк рыноктун оюнчуларынын айрым бренддеринин сунушуна чоң таасирин тийгизет.
Crown Paints өзүнүн Motocryl компаниясынын алкагында расмий эмес рынок үчүн жеткиликтүү болгон автоунаа боёкторунун ассортиментинен тышкары, Duco брендин, ошондой эле Nexa Autocolour (PPG) жана Duxone (Axalta Coating Systems) сыяктуу дүйнөлүк алдыңкы продукцияларды, ошондой эле алдыңкы желим жана курулуш химиялык заттар компаниясы Pidiliteти жеткирип берет. Ошол эле учурда, Crown Silicone боёкторунун ассортименти Wacker Chemie AG компаниясынын лицензиясы боюнча чыгарылат.
Башка жагынан алганда, Crown Paints компаниясы менен жеткирүү келишими түзгөн мунай, газ жана деңиз боюнча адистештирилген каптоо гиганты Akzo Nobel Европа жана Жакынкы Чыгыш аймагынын бир бөлүгү болгон Африкадагы сатуу көлөмү 2024-жылдын үчүнчү чейрегинде органикалык сатуу көлөмү 2%га, ал эми киреше 1%га өскөнүн билдирди. Компаниянын айтымында, органикалык сатуу көлөмүнүн өсүшү көбүнчө "оң баалардын" таасири астында болгон.
PPG Industries компаниясы да ушундай эле оң көз карашты билдирди, анда "Европа, Жакынкы Чыгыш жана Африкадагы архитектуралык каптоолордун органикалык сатууларынын жылдык көрсөткүчтөрү өзгөрүүсүз калган, бул бир нече чейрек төмөндөөдөн кийинки оң тенденция" деп айтылат.
Африкада боёкторду жана каптоолорду керектөөнүн мындай өсүшүн жеке керектөөнүн өсүп жаткан тенденциясы, аймактын туруктуу автомобиль өнөр жайы жана Кения, Уганда жана Египет сыяктуу өлкөлөрдө турак жай курулушунун өсүшү менен байланышкан инфраструктураны өнүктүрүүгө болгон суроо-талаптын өсүшү менен байланыштырууга болот.
"Ортоңку класстын өсүшүнүн жана үй чарбаларынын керектөө чыгымдарынын көбөйүшүнүн негизинде Африкада жеке керектөө инфраструктураны өнүктүрүү үчүн олуттуу мүмкүнчүлүктөрдү жаратат", - деп айтылат AfDB отчетунда.
Чындыгында, банк акыркы 10 жылдан бери "Африкада жеке керектөө чыгымдары калктын өсүшү, урбанизация жана орто класстын өсүшү сыяктуу факторлор менен шартталган туруктуу өсүп жатканын" белгилейт.
Банктын айтымында, Африкадагы жеке керектөө чыгымдары 2010-жылы 470 миллиард доллардан 2020-жылы 1,4 триллион доллардан ашкан, бул "транспорт тармактарын, энергетикалык системаларды, телекоммуникацияларды, суу жана санитария жайларын кошо алганда, жакшыртылган инфраструктурага болгон суроо-талаптын өсүшүн" жараткан олуттуу өсүштү билдирет.
Мындан тышкары, аймактагы ар кандай өкмөттөр континенттеги жетишсиздикти жоюу үчүн жок дегенде 50 миллион турак жай бирдигине жетүү үчүн жеткиликтүү турак жай күн тартибин сунуштап жатышат. Бул, кыязы, 2024-жылы архитектуралык жана декоративдик каптоолорду керектөөнүн кескин өсүшүн түшүндүрөт, бул тенденция 2025-жылы да уланат деп күтүлүүдө, анткени көптөгөн долбоорлордун орто жана узак мөөнөттүү келечекте аякташы күтүлүүдө.
Ошол эле учурда, Африка 2025-жылга автоунаа өнөр жайынын гүлдөп өнүгүшүнөн ырахат алуу менен кирүүнү күтсө да, дүйнөлүк рынокто дагы эле белгисиздик бар, бул континенттин экспорттук рыноктогу үлүшүн төмөндөткөн глобалдык суроо-талаптын алсыздыгына жана Судан, Конго Демократиялык Республикасы (КДР) жана Мозамбик сыяктуу өлкөлөрдөгү саясий туруксуздукка байланыштуу.
Мисалы, Гананын автомобиль өнөр жайы 2021-жылы 4,6 миллиард АКШ долларына бааланган, бирок 2027-жылга чейин 10,64 миллиард АКШ долларына жетет деп күтүлүүдө, бул Ганада ар кандай тармактардагы жеңил жана оор өнөр жайлардын кеңири чөйрөсүн жайгаштырууга арналган атайын иштелип чыккан өнөр жай анклавы болгон Дава өнөр жай аймагынын жетекчилигинин отчетуна ылайык.
«Бул өсүү траекториясы Африканын автомобиль рыногу катары эбегейсиз зор потенциалын баса белгилейт», - деп айтылат отчетто.
"Континентте унааларга болгон суроо-талаптын жогорулашы, өндүрүштө өзүн-өзү камсыз кылууга умтулуу менен бирге, инвестициялар, технологиялык кызматташтык жана дүйнөлүк автомобиль гиганттары менен өнөктөштүк үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачат", - деп кошумчалайт ал.
Түштүк Африкада, Түштүк Африканын автомобиль өнөр жайынын лоббиси болгон өлкөнүн Автоунаа бизнес кеңеши (naamsa) өлкөдөгү унаа өндүрүшү 2022-жылы 555 885 бирдиктен 2023-жылы 633 332 бирдикке чейин 13,9% га өскөнүн, "бул 2023-жылы дүйнөлүк унаа өндүрүшүнүн жылдык өсүшүнөн 10,3% ашып түшкөнүн" билдирди.
Кыйынчылыктарды жеңүү
Жаңы жылдагы Африканын экономикасынын көрсөткүчтөрү көбүнчө континенттеги өкмөттөр континенттин каптоо рыногуна түз же кыйыр түрдө таасир этиши мүмкүн болгон айрым кыйынчылыктарды кантип чечеринен көз каранды болот.
Мисалы, Судандагы күчөп бараткан жарандык согуш транспорт, турак жай жана коммерциялык имараттар сыяктуу негизги инфраструктураны талкалоону улантууда жана саясий туруктуулуксуз каптоочу подрядчылар тарабынан активдерди иштетүү жана тейлөө дээрлик мүмкүн эмес болуп калды.
Инфраструктуранын кыйрашы калыбына келтирүү мезгилинде каптоо өндүрүүчүлөрү жана жеткирүүчүлөрү үчүн бизнес мүмкүнчүлүктөрүн түзсө да, согуштун экономикага тийгизген таасири орто жана узак мөөнөттүү келечекте кырсыктуу болушу мүмкүн.
"Чыр-чатактын Судандын экономикасына тийгизген таасири мурда баалангандан алда канча терең болуп көрүнөт, реалдуу өндүрүштүн кыскарышы 2024-жылдын январындагы 12,3 пайыздан 2023-жылы үч эседен ашык өсүп, 37,5 пайызга жетти", - дейт AfDB.
«Чыр-чатак, айрыкча коңшулаш Түштүк Суданда олуттуу жугуштуу таасирин тийгизип жатат, анткени ал мунай экспорттоо үчүн мурдагынын түтүктөрүнө жана мунайды кайра иштетүүчү заводдоруна, ошондой эле порт инфраструктурасына абдан көз каранды», - деп кошумчалайт ал.
AfDB маалыматы боюнча, чыр-чатак маанилүү өнөр жай кубаттуулугуна, ошондой эле негизги логистикалык инфраструктурага жана жеткирүү чынжырларына чоң зыян келтирип, тышкы соодага жана экспортко олуттуу тоскоолдуктарды жаратты.
Африканын карызы аймактагы өкмөттөрдүн курулуш тармагы сыяктуу керектөөчү тармактарга оор каптамаларды сарптоо мүмкүнчүлүгүнө да коркунуч келтирет.
"Африка өлкөлөрүнүн көпчүлүгүндө карызды тейлөө чыгымдары көбөйүп, мамлекеттик каржыга оорчулук келтирип, өкмөттүн инфраструктуралык чыгымдарын жана адам капиталына инвестиция салуу мүмкүнчүлүгүн чектеп, континентти Африканы өсүштүн төмөн траекториясында кармап турган катаал циклде кармап турат", - деп кошумчалайт банк.
Түштүк Африка рыногу үчүн Sapma жана анын мүчөлөрү катаал экономикалык режимге даярданууга аргасыз, анткени жогорку инфляция, энергиянын тартыштыгы жана логистикалык көйгөйлөр өлкөнүн өндүрүш жана тоо-кен тармактарынын өсүшүнө тоскоолдук жаратат.
Бирок, Африканын экономикасынын болжолдонгон өсүшү жана аймактагы өкмөттөр тарабынан капиталдык чыгымдардын көбөйүшү күтүлүп жаткандыктан, континенттин каптоо рыногу 2025-жылы жана андан кийин да өсүшкө ээ болушу мүмкүн.
Жарыяланган убактысы: 2024-жылдын 7-декабры
